Тізе сіңірінің созылуы – қалай емдеу керек?

Сіңірдің созылуы дегеніміз не?

Сіңірдің созылуы – бұл сіңір талшықтарының немесе жекелеген бөліктерінің аздап үзілуі пайда болатын зақымданулар. Жарақат көбінесе құлау, ауыр заттарды көтеру, жүгіру және аяқ-қол мен буынды күрт бұрған кезде пайда болады¹.

Тізе сіңірінің созылуы

Тізе буыны жарақаттарының ішінде жартысын созылу құрайды. Оның 15% — 50% жағдайлары спорт саласымен байланысты².

Жіктемесі

Тізе буынында созылуға бейім бірнеше сіңірлер болады. Оларға жататындар³:

1. Айқыш сіңір: алдыңғы және артқы. Тізе буынын қатты байлап, алға және артқа жылжып кетуінің алдын алу қажет. Биіктіктен күрт құлау кезінде, жол-көлік оқиғаларының салдарынан зақымдалуы мүмкін.
2. Бүйірлік (коллотералдық) сіңірлер: медиалдық және латералдық. Сәйкесінше ішке және сыртқа қарай артық жылжудың алдын алу қажет. Тізенің жандарынан тікелей соғу нәтижесінде зақымдалуы мүмкін.
3. Тізе тобығының сіңірі: тізенің ұршық сүйегін асық жілікпен байланыстырады. Тіземен құлаған кезде немесе тізе ұршық сүйегіне тікелей соғылған кезде зақымдалуы мүмкін.

Симптомдары

Тізе сіңірлерінің созылу белгілері келесідей⁴:

1. Ауырсыну: Әдетте жарақаттан кейін бірден пайда болады және тізе қозғалғанда немесе қол тигенде күшейеді. Сырқырап ауырады.
2. Ісіну: Тізе айналасындағы аймақ ісінеді, кейде қатты күмпиіп іседі.
3. Тізе аймағының көгеруі немесе қанталауы..
4. Қозғалыстың шектелуі: Жүру, жүгіру немесе басқа физикалық жаттығулар кезінде қиындықтар туындауы мүмкін.
5. Орнықсыздық сезімі: Ол кейбір жағдайларда, әсіресе айқыш сіңірлер созылған кезде пайда болуы мүмкін.
6. Сытырлауы немесе сықырлауы: Кейбір созылу түрлері кезінде тізе бүгілгенде сартылдауы немесе сықырлауы мүмкін.

Симптомдары сіңірлердің зақымдану дәрежесі мен орнына байланысты әртүрлі болады.

Алғашқы көмек

Тізе буынының созылуы кезінде ауырсыну мен ісінуді азайту үшін алғашқы көмек көрсету қажет.

Бірнеше қадам⁵:

1. Тізенің айналасын салқындатыңыз: тізе буынына мұз немесе суық компресс қойыңыз. Бұл ісіну мен ауырсынуды азайтуға көмектеседі. Мұзды 15-20 минутқа қалдырыңыз, содан кейін 30-60 минут үзілістен кейін қайта қайталаңыз.
2. Аяғыңызды көтеріңіз: iсінуді азайту үшін аяғыңызды жүрек деңгейінен жоғары қойыңыз. Ол үшін диванға немесе төсекке жатып, аяғыңызды жастыққа қоюға болады.
3. Қозғалысты азайтыңыз: тізе буынын қозғалтпаңыз және оған күш түсірмеуге тырысыңыз. Жүктемені азайту үшін балдақ немесе таяқ пайдаланыңыз.
4. Қысымды қолданыңыз: Егер қан кетсе, таза шүберекпен немесе таңғышпен жараға басып, қысып тұрыңыз.
5. Ауырсынуды басатын дәрі ішіңіз: Қатты ауырсыну кезінде СЕҚҚЗ қабылдауға болады. Қазіргі заманғы қабынуға қарсы заттар әртүрлі нұсқаларда ұсынылады:

Нақты бір жағдайда қолданудың ыңғайлы және тиімді тәсілін таңдаңыз. Тізе буындарын созудың ең қолайлы түрі –жабыстырғыштар. Бұл жүйелік асқынулардың қаупі төмен дәрілік заттарды жеткізудің инвазиялық емес ең қолайлы тәсілі⁶.

6. Дәрігерге қаралыңыз: Алғашқы көмек көрсетілгеннен кейін зақымдану дәрежесін бағалау және тиісті ем тағайындау үшін дәрігерге қаралыңыз.

Есіңізде болсын, бұл уақытша шараларжәне кәсіби медициналық көмекті алмастырмайды.

Дерек көздері мен әдебиет:

1. Харрасов А. Ф. Жарақаттану кезіндегі алғашқы медициналық көмек.

2. Gray A.M., Buford W.L. Incidence of Patients With Knee Strain and Sprain Occurring at Sports or Recreation Venues and Presenting to United States Emergency Departments. J Athl Train. 2015 Nov; 50(11):1190-8. doi: 10.4085/1062-6050-50.11.06.

3. Lustig, S., Servien, E., Parratte, S., et al. Lesiones ligamentosas recientes de la rodilla del adulto. EMC — Aparato Locomotor, 2013; 46(2), 1–19. doi:10.1016/s1286-935x(13)64445-7

4. Гиршин С.Г., Лазишвили Г.Д. Тізе буыны (зақымдалуы және ауырсыну синдромы).- М.: АМҒА А.Н.Бакулев атындағы ЖҚТХҒО, 2007; 352.

5. Knee Ligament Sprains and Tears: Clinical Practice Guidelines-Ensuring Best Care. J Orthop Sports Phys Ther. 2017 Nov;47(11):824. doi: 10.2519/jospt.2017.0511

6. Шестаков Н.В., Пятигорская Н.В. Қаңқа-бұлшықет аурулары кезіндегі стероидты емес қабынуға қарсы заттар: трансдермалды терапия жүйелерінің артықшылықтары. РМЖ. 2019;4:28-31.