Иық буыны тайқыған кездегі алғашқы көмек

Буынның тайқуы дегеніміз не?

Буынның тайқуы — буындағы сүйектердің толықтай ығысуына әкелетін патологиялық жағдай. Бұл ретте буын капсуласы (буын қабығы) немесе сіңір үзілуі мүмкін. Сүйектердің ішінара ығысуы — буынның жартылай тайқуынан сезіктену¹.

Пайда болу себептері

Тайқуға әдетте жанама жарақаттар себеп болады. Мысалы, адам жүзіп келе жатқанда немесе ауыр заттарды көтерген кезде сіңірдің тартылып қалуына байланысты созып тұрған қолының үстіне құлағанда¹.

Иық буынының тайқуы

Иықтың жарақаттан тайқуы жиі кездесетін және ауырсындыратын жарақат болып табылады. Иық буыны – дененің барлық буындарының ішінде ең көп қозғалатыны². Бұл түрі жалпы тайқу жағдайларының шамамен 50-60%-ын құрайды және көбінесе ер адамдарда кездеседі³.

Буынның тайқуы көбінесе жарақат нәтижесінде орын алады (95% жағдайда), сирек — дәнекер тінінің аурулары кезінде (5% жағдайда)⁴.

90% жағдайда иықтың алдыңғы жағының тайқу диагнозы ересектерге, соның ішінде спортшыларға қойылады⁵.

Тайқуды қалай анықтауға болады?

Иықтың тайқуының негізгі симптомдары⁶:

1. Қозғауға тырысқанда қолдың қатты ауырсынуы.
2. Иықтың қозғалғыштығының шектелуі, қалыпты қол қимылдарын жасау мүмкін болмай қалады.
3. Иық тұсының айтарлықтай бұзылуы, пішіні мен өлшемінің өзгеруі.
4. Қолдың дәрменсіздігі немесе ұйып қала беруі, бұл жағдайда тайқумен қатар жүйке зақымдалған болуы мүмкін.
5. Иықтың қызаруы және ісінуі оны қоршап тұрған тіндердің қабынуын немесе жарақатын көрсетеді.

Иық тайқығанда не істеу керек?

Иықтың тайқуынан сезіктенсеңіз дәрігерге шұғыл түрде жүгініңіз! Тайқыған иықты өз бетіңізбен түзетуге тырысу жағдайды нашарлатып, ауыр асқынуларға әкелуі мүмкін.

Иық тайқыған кезде оны диагноз қойылғаннан кейін бірден түзету керек. Бұл жағдайда үш негізгі қағидатты ұстану қажет: шұғыл әрекет ету, жарақаттанудың барынша жеңілдету және ауырсынуды басу. Иықты орнына салуды кейінге қалдырмаңыз және оны анестезиясыз жасамаңыз — бұл қауіпті болуы мүмкін.

Дәрігер келгенге дейін келесі алғашқы көмек шараларын орындауға болады²:

1. Зақымдалған қолды қозғалтпай, науқастың тыныштығын қамтамасыз етіңіз. Бұл үшін қолыңызды күш түспейтіндей күйде ұстау үшін арнайы таңғышты немесе шинаны пайдаланыңыз.
2. Иық аймағына мұз немесе суық компресс басыңыз. Бұл ісіну мен ауырсынуды азайтуға көмектеседі.
3. Қажет болған жағдайда, ауырсынуды басатын дәрі-дәрмекті пайдаланыңыз. Дәрі-дәрмектерді өз бетіңізбен қабылдау маңызды симптомдарды жасыруы мүмкін, сондықтан дәрігермен кеңесу керек. Иық тайқуы кезіндегі ең қолайлы СЕҚҚЗ түрі — жабыстырғыш. Олар қолдануға ыңғайлы және кез келген жерде және кез келген уақытта пайдалануға болады.
   Трансдермалды бөліктер жоғары тиімділігімен ерекшеленеді: дәрілік препараттың тері арқылы үздіксіз бөлінуін қамтамасыз етеді, бұл дәрінің ағзадағы тұрақты концентрациясын сақтауға мүмкіндік береді⁷.
4. Мүмкін болса, қолыңызды көтеріңкі күйде ұстаңыз. Бұл ісіну мен ауырсынуды азайтуға көмектеседі.
5. Медициналық көмекке дереу жүгінгеніңіз жөн. Білікті маман ғана жағдайды дұрыс бағалай алады және тиісті терапияны тағайындайды.

Иық буынының тайқуы – бұл жедел реакция мен дұрыс айқындауды қажет ететін ауыр жарақат. Тайқыған буынды өз бетіңізбен орнына салу қауіпті болуы мүмкін, сондықтан, мүмкіндігінше, тезірек білікті медициналық көмек алу маңызды.

Дерек көздері мен әдебиет:

1. Харрасов А. Ф. Жарақаттану кезіндегі алғашқы медициналық көмек.

2. Lahti A., Andernord D., Karlsson J., ABC. Axelluxation Lakartidningen. 2016; 27:113.

3. Корнилов Н.В. Травматология және ортопедия.2011: 592.

4. Бондарев В. Б., Ваза А. Ю., Файн А. М. және басқалары. Иықтың шығуы. Н.В. Склифосовский атындағы журнал. Жедел медициналық көмек. 2020;9(1):68-84.

5. Khiami F., Gérometta A., Loriaut P. Management of recent first-time anterior shoulder dislocations. Orthop Traumatol Surg Res. 2015;101(1): 51-7. doi: 10.1016/j.otsr.2014.06.027.

6. Матвеев Р. П., Асланов В. А. Бастапқы иықтың жарақаттанып тайқуын консервативті тәсілмен емдеу. 2015:73.

7. Шестаков Н.В., Пятигорская Н.В. Қаңқа-бұлшықет аурулары кезіндегі стероидты емес қабынуға қарсы заттар: трансдермалды терапия жүйелерінің артықшылықтары. РМЖ. 2019;4:28-31.